Werkgroep Historie

Taken en Activiteiten

De werkgroep Historie verzamelt informatie over het rijke verleden van Hees en deelt deze met de leden van de vereniging en andere belangstellenden. Zij doet dat o.a. door publicaties in De Stenen Bank in het boek Hees bij Nijmegen. Van dorp tot groene stadswijk, 1196-2011. (link met flipbook). Ook zijn er speciale presentaties en thema-bijeenkomsten, zoals de jaarlijkse herdenking in september rond de Heese oorlogsslachtoffers.

Literatuur, films, oorlogsdoden

Literatuurlijst Hees
  • Zie diverse artikelen Stenen Bank, en ook op Noviomagus.nl en het Nijmeegs Katern, van het Nijmeegs historische blad Numaga en Jan Brauer, Henk Termeer (ed.), Hees bij Nijmegen. Van dorp naar groene stadswijk, 1196-2011.
  • Jan Brauer, Circuspaarden in Hees (De stallen van Carré), De Stenen Bank 13, juni 2003, pag. 5-7 (2003)
  • Brinkhoff, J., Een eeuw St. Vincentiuswerk in Neerbosch-Hees, 1849-1949 (1949) Brunsting, H., Het grafveld onder Hees bij Nijmegen : een bijdrage tot de kennis van Ulpia Noviomagus (dissertatie Amsterdam 1937)
  • Debrabandere, Frans, Hees(t), Heis(t), Heester(t) en Estre (1993)
  • Dekkers, H.J., Een sociale doorlichting van Hees-Heseveld (1969)
  • Delgijer, Gertrudis, Het lager- en bewaaronderwijs in Hees en Neerbosch (onuitgegeven ms. 1984; Archief Rosa Stichting)
  • Dongelmans, Maarten-Jan, Stadsplatteland op de schop: verstedelijking van Lent en Hees (Nijmegen 2003)
  • Eijkhout, P., Bommen op Hees : 22 juli 1942 (1989)
  • Eijkhout, P., ‘Bommen op Hees’, Nijmeegs katern, vol. 2 (1988), afl. 6, pag. 6-10
  • Eijkhout, P., Een huis in Hees : gelegen in het Achterveld (1990)
  • Eeuwijk, H. van en G.J. Nillesen, Driekwart eeuw Maas-Waalkanaal 1927-2002 (Nijmegen 2002)
  • Geest, J.J.E. van (red.), Hees-Heseveld: een aktualisering van de sociale doorlichting (Nijmegen, Raad voor maatschappelijke opbouw, 1975)
  • Giesbertz, H., De Volkstelling van 1796 in Nijmegen Hatert Hees Neerbosch en Ubbergen (niet uitgegeven, getypt exemplaar op studiezaal GA Nijmegen; 1988
  • Giesbertz, Hans, Schependom, Hees-Neerbosch-Hatert 1912-1832 (cartografie),…
  • Goderie, K., Hangen en sluiten in Hees : rapportage bewonersonderzoek in de eerste wijk van het Nijmeegse Inbraak Preventie Projekt (1997)
  • Grinten, E.F. van der, Een eeuw aan de weg getimmerd. Beschrijving van Nijmeegse gevels, gebouwd tussen ca. 1780 en ca. 1910 (Utrecht 1974)
  • Grood, M. de, ‘Come back voor Hese Dikke Boom?’, Nijmeegs katern. Nieuwsbrief van de geschiedenis van stad en streek, 14(2000), september, p. 44-45
  • Heijden, Paul van der, ‘De legende van Hees’’, De Blik (mei 2000), p. 20, ook gepubliceerd op: www.noviomagus.nl/Blik/00-05/Blik0005.htm Hesekrant : wijkblad voor en van de wijk Hees-Heseveld (Stichting Samenwerkende Wijkbladen / 1976)
  • Hezemans, N., Het woord Hees (1970)
  • Ivens, C.A.P., De beteekenis van het Maas-Waalkanaal (Nijmegen 19..)
  • Janssen, Loek en Gerhard Oosten, ‘Was de boer troef in Hees?’, Nijmeegs katern. Nieuwsbrief van de geschiedenis van stad en streek, 15(2001), april, p. 2-5
  • Kolfin, Elmer, Het werk der geheele gemeente : de St. Antonius-Abt: een neogotische kerk van Cuypers en haar kunstvoorwerpen in Hees-Neerbosch 1826-1996 (Nijmegen 1997)
  • Kokke, C.Th., ‘Ontginningsgeschiedenis van het Schependom Nijmegen’, Numaga Jaarboek 47(2000), p. 44 Land-en tuinbouwschool "Linnaeus" te Hees bij Nijmegen (1909)
  • Lemmens, G.Th.M., "De Koepel" te Hees getekend door Hendrik Hoogers in 1773?, Numaga 35(1988), 21-23 Oosten, G.E., De boer is troef? Het verdwijnen van boeren en tuinders uit Hees (1912-1970) (2000)
  • Pantus, W.-J., ‘Oscar Leeuw 1866-1944’, Nijmeegs katern. Nieuwsbrief van de geschiedenis van stad en streek, 13(1999), juni, p. 30
  • Pey, I. en M. Jetten, ‘Oscar Leeuw geprolongeerd’, Nijmeegs katern.
  • Nieuwsbrief van de geschiedenis van stad en streek, 13(1999), juni, p. 30
  • Poort, W.A., ‘Dominee's hoogtij en andere herinneringen aan Ds. Weyand's predikantschap in Neerbosch en Hees’, Numaga, 4 (1957), pag. 89-102
  • Portegies, Marcel, In de voetsporen van het verleden : boer en organisatie in Beuningen - Neerbosch/Hees – Weurt (1972) Protestantsch jaarboekje voor Nijmegen, Ubbergen, Hees, Neerbosch c.a. (1927)
  • Raeven, J., Geschiedenis van het Schependom van Nijmegen, inzonderheid: Hees, Neerbosch, Hatert (1987)
  • Resink, Joost, Gemeentetram Nijmegen, beschikbaar op: http://home.planet.nl/~g.resink/index.htm. --Bevat o.a. informatie over de lijn Nijmegen-Hees Het schependom van Nijmegen in woord en beeld : geschiedkundige en hedendaagsche beschrijving van Hees, Neerbosch en Hatert (Vereniging Dorpsbelang 1912; heruitgegeven Gemeentearchief 1986)
  • Spauwen, Jo, "Inbreiding" : een onderzoek naar inbreidingsmogelijkheden in de wijken Hees en Heseveld in Nijmegen-West (1978)
  • Streefland, Wim, De Gemeente Tram Nijmegen : de stadstram, de lijn naar Beek en het Bergspoor naar Berg en Dal, de tramlijn naar Hees en Neerbosch, alsmede de Nijmeegse trolleybusdiensten 1911-1969 (Schoorl 1986) Te voet door Hees-Neerbosch en Hatert : een wegwijzer langs Ned. Herv. kerkgebouwen, prot.-christelijke scholen, maatschappelijk werk en vereenigingen, waarin tevens opgenomen eenige neutrale bijzondere scholen en clubwerk voor meisjes (Hees 1960)
  • Thissen, B., ‘De lange twaalfde eeuw. De ontwikkeling van Nijmegen vanaf de elfde tot het midden van de veertiende eeuw’, Numaga Jaarboek 46(1999) 24-57
  • Tramgids voor Nijmegen - Hees - Neerbosch - Ubbergen - Beek - Berg en Dal (Oosterbeek 1950)
  • Uijen, V.A.M.M., Hatert, Hees en Neerbosch in oude ansichten (Zaltbommel: Europese Bibliotheek, 4e druk 1980; 1e en 2e druk 1976, 3e 1978) Wandelingen, fietstochtjes en rijtoeren in en om Nijmegen, Hees, Neerbosch (Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant; 1915)
Literatuur en films over Hees

Het boek: Hees bij Nijmegen, van dorp naar groene stadswijk. 1196-2011 

Deze eerste echte geschiedenis van Hees is uitgekomen in september 2011,  in het jaar waarin we de 100ste verjaardag gedenken van de oprichting van de vroegste versie van onze Vereniging Dorpsbelang Hees (1911) en het twintigjarig bestaan van de huidige Vereniging Dorpsbelang Hees. Momenteel is dat boek al geheel uitverkocht.

De vereniging heeft het boek op de site plaatst in bladervorm, totdat er een nieuwe druk van het boek beschikbaar komt...

Wacht na het kikken op de link één minuut of langer, totdat rechts van het boek een dikke blauwe bladerpijl zichtbaar wordt.

Link: www.dorpsbelanghees.nl/heesbijnijmegen

Op basis van het boek maakte het Cultuurhistorisch Platform Rijk van Nijmegen begin 2013 een korte documentaire over Hees en het Schependom.

Eerdere uitgaven en Themabijeenkomsten

Uitgave en samenstelling themaboekjes in het kader van Nijmegen 2000

Groen in Hees, september 2005 Over het groen heden en verleden van Hees: tuinbouw, tuinen. buitens Monumenten in Hees, Route Paardentram, september 2005. Beschrijving van markant monumenten in Hees. Historische bijeenkomsten , zoals over Hees in de Tweede Wereldoorlog (21 november 2004) en een filmavond met oude beelden van Nijmegen en Hees (27 oktober 2006).

Oorlogsdoden van Hees
In Hees vonden in de Tweede Wereldoorlog drie grote inslagen plaats, waarvan twee vlakbij de Petruskerk. In de nacht van 21 op 22 juli 1942 vlogen veel geallieerde vliegtuigen over Nijmegen richting Duitsland. Rond half twee ontstond er een luchtgevecht. Een Brits vliegtuig is hierbij geraakt, dat daarop zijn bommen loste. Meerdere bommen kwamen terecht in Hees. Om 2.03 u. vond er een inslag plaats in de Dorpsstraat. De huizen met nummers 118, 122 en 126 werden volkomen verwoest. Veel andere woningen, met name in de Dorpsstraat en Bredestraat, raakten zwaar beschadigd, ook de Petruskerk werd zwaar gehavend. Onder het puin van de huizen lagen vier gewonden. Drie doden, vader en zoon Jansen en hun buurman Van Loon, werden geborgen. Op de dag dat Italië capituleerde, 8 september 1943, vloog een eskader Duitse jagers over Nijmegen. Rond 19.55 uur kwam een van deze vliegtuigen, een eenmansvliegtuig, door onbekende oorzaak neer op de Oude Heselaan in de buurt van de Emmalaan. Op de grond werden hierdoor drie jongeren (7, 11 en 18 jaar) gedood en vielen zes gewonden. Het vliegtuig kwam midden op straat neer waardoor 34 huizen schade opliepen, maar er werd er geen totaal verwoest. De piloot wist zich met een parachute in veiligheid te brengen. Op 25 september 1944 stortte om 18:20 uur de B-25 Mitchell II-bommenwerper, kenmerk FW211 van het 98e Squadron onder gezagvoerder S. Harrison brandend neer. Hij kwam terecht op de huizen tegenover de Petruskerk in Hees, Dorpsstraat 148-150, nu Korte Bredestraat. De ongetrouwde dames Dien en Nolda Dodemont en Maria Satink kwamen in hun woning om het leven, evenals drie bemanningsleden, de Britten S.Harrison en G.R.Munton en de Australiër H.M.Nottle. Het vierde bemanningslid, Air Gunner Ronald George Taylor, redde zich met zijn parachute, kwam als krijgsgevangene in Duitse handen, maar overleefde de oorlog. Uitgebreidere informatie over alle individuele Heese oorlogsdoden is te vinden op de website www.oorlogsdodennijmegen.nl; zie de link naar de persoonlijke webpagina bij elke naam.

mei 1940

22 juli 1942: inslaande bom Dorpsstraat

  • Helmer Geert Jansen, 47 jaar, Dorpsstraat 118, omgekomen op 22 juli 1942 door inslaande bom Dorpsstraat
  • Helmer Harmannus Jansen, 82 jaar, Dorpsstraat 118, omgekomen op 22 juli 1942 door inslaande bom Dorpsstraat
  • Andreas van Loon, 80 jaar, Dorpsstraat 122, omgekomen op 22 juli 1942 door inslaande bom Dorpsstraat

8 september 1943: neerstorten Duits jachtvliegtuig Oude Heselaan

  • Beppie (Elisabeth) Jonker, 11 jaar, Oude Heselaan 249, omgekomen op 8 september 1943 door noodlanding Duits jachtvliegtuig
  • Tonnie (Antonia) Jonker, 7 jaar, Oude Heselaan 249, omgekomen op 8 september 1943 door noodlanding Duits jachtvliegtuig
  • Gert-Jan Sipkes, leerling Scheepvaartschool, 18 jaar, Oude Heselaan 528, omgekomen op 8 september 1943 door noodlanding Duits jachtvliegtuig

22 februari 1944 bombardement

Overige incidenten tijdens de bezetting

  • Jo M. Giesen, Breedestraat 201, 40 jaar, werkbaas Hollandia Levensmiddelenfabriek, vergiftigd.
  • Jan H.C. Pluim, Marialaan 55, 43 jaar, werkbaas Hollandia Levensmiddelenfabriek, vergiftigd.
  • Pieter van der Scheer, 21 jaar, Marialaan 39, marechaussee, omgekomen bij vechtpartij tussen leden Nederlandse Unie en WA te Nieuwenhagen in Limburg op 21 maart 1941

17-25 september 1944 bevrijdingsstrijd

  • Piet Willems, 59 jaar, Molenweg 56, op 17 september 1944 bij piketdienst bij molen op Hazenkampseweg dodelijk getroffen door bominslag

25 september 1944 neerstorten Britse bommenwerper Dorpsstraat

  • Arnolda Francisca Dodemont, 45 jaar, Dorpsstraat 148, omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944
  • Everdina Louisa Dodemont, 65 jaar, Dorpsstraat 148, omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944
  • Maria Dodemont-Van Son, 89 jaar, Dorpsstraat 148 (aan verwondingen overleden op 16 november 1944)
  • Maria Johanna Satink, 58 jaar, Dorpsstraat 148, omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944
  • Stanley Harrison, 25 jaar (Brit, piloot), omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944
  • George R. Munton, 32 jaar (Brit, navigator), omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944
  • Harold M. Nottle, 25 jaar (Australiër, telegrafist), omgekomen door neerstorten bommenwerper op 25 september 1944

Arbeitseinsatz

  • Gerard Havekes, 46 jaar, Dorpsstraat 155 (omgekomen op 7 juni 1945 te Unterlüss (D), dwangarbeid in Duitsland)
  • Antoon Bernardus Peperkamp, 21 jaar, Bredestraat 42 (omgekomen op 7 oktober 1944, dwangarbeid in Duitsland, getroffen bij bombardement in Emmerich)
  • Antoon Peters, 20 jaar, Bredestraat 152 (vermist en vermoedelijk omgekomen bij bombardement op 23 augustus 1944 op wapenfabriek te Neuss (D), waar hij dwangarbeider was)

Concentratiekampen

  • Judith Prins, 13 jaar, Voorstadslaan 335 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 21 september 1942 in Auschwitz)
  • Caroline Prins, 18 jaar, Voorstadslaan 335 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 21 september 1942 in Auschwitz)
  • Mozes Prins, 48 jaar, Voorstadslaan 335 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 27 januari 1943 in Mauthausen)
  • Andries Velleman, 55 jaar, ondergedoken Molenweg 41 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 19 november 1943 in Auschwitz)
  • Clara Velleman-Koekoek, 55 jaar, ondergedoken Molenweg 41 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 19 november 1943 in Auschwitz)
  • Jacob Hartog Velleman, 26 jaar, ondergedoken Molenweg 41 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 31 december 1944 in Auschwitz)
  • Moritz Herbert Eugen Neufeld, 41 jaar, ondergedoken Bredestraat 168 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 15 februari 1944 in Auschwitz)
  • Hero Schaap, 30 jaar, Dennenstraat 2 (wegens illegaal inlichtingenwerk gearresteerd en op 5 september 1944 in Kamp Vught gefusilleerd)
  • Mathilda Rebecka Ida Neufeld-Wallach, 48 jaar, ondergedoken Bredestraat 168 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 4 november 1944 in Auschwitz)
  • Nathan Pels, 34 jaar, ondergedoken Dorpsstraat 67 (joods, gedeporteerd, omgekomen op 8 maart 1945 in Buchenwald)
  • Pieter Ruijsch van Dugteren, 48 jaar, Dorpsstraat 180 (gearresteerd wegens anti-Duits gedrag, omgekomen op 20 november 1944 in Neuengamme)
  • Peter Will, 48 jaar, Bredestraat 24 (verzet, omgekomen op 24 april 1945, bij transport van Neuengamme naar Bergen Belsen)

Frontstadtijd en later

  • Gerrit Mulder, 71 jaar, Parkweg 38 (omgekomen op 4 oktober 1944 t.g.v. granaatscherf op Molenweg)
  • Jan Rijk, 34 jaar, Molenweg 236 (omgekomen op 4 oktober 1944 t.g.v. bominslag op zijn huis)
  • Hendrikus Gerardus Linders, 40 jaar, Voorstadslaan 128 (omgekomen op 7 oktober 1944, op Laarsedam te Hees door granaatscherf getroffen)
  • Jantje van de Water, 5 jaar, Dennenstraat 30 (overleden aan zware verwondingen door explosie van munitie)
  • Wil C. van der Burgt, 21 jaar, Kerkpad 6 (gesneuveld op 16 oktober 1944 als lid van de Prinses Irene Brigade te Overloon
  • J.J. Hubrechtse, 44 jaar, Bredestraat 27 (gesneuveld op 16 april 1945 in Bad Oldesloe (D), in Duitse militaire dienst omgekomen)
  • Tine Ruth Geurtsen, 7 jaar, Kerkpad 30 (verongelukt op 29 mei 1945 door Brits militair voertuig)
  • Petrus Albertus Otten, 21 jaar, Bredestraat 181 (omgekomen op 29 oktober 1947 te Echteld bij bommenruimen)

We danken de sponsoren van de herdenkingsplaquette hartelijk voor hun bijdragen:

  • ANAC, Energieweg 100, 6541 CZ, Nijmegen
  • Bloemsierkunst Krayenhof, Krayenhofflaan 32, 6541 PT Nijmegen
  • Eki BV, De Biezen 1, 6541 BN Nijmegen
  • Godschalk Steenhouwerij, Ambachtsweg 21, 6541 DA Nijmegen
  • Van Hontem Architecten, Kerkstraat 3, 6543 KE  Nijmegen
  • Martens Metaal Recycling B.V. Handelsweg 50, 6541 CT  Nijmegen
  • Sika Weurt, B.V., Bredestraat 62, 6542 SW Nijmegen
  • De Sonnaville, B.V. Kerkstraat 95, 9543 KH  Nijmegen
  • Tachys, Energieweg 47, 6541 CW Nijmegen
  • Thoonen Metaalbouw, Bedrijfsweg 9, 6541 DC  Nijmegen
  • Thoonen Tweewielers, Dennenstraat 69, 6543 JP  Nijmegen
  • Bob van de Water, Dennenstraat 30, 6543 JV te Nijmegen.

Werkgroep

Jan Brauer (vz)
j.brauer@planet.nl

Henk Termeer
h.termeer@let.ru.nl

Correspondentieadres
Kometenstraat 28
6543 XJ Nijmegen

Overige werkgroepen